ব্যক্তিৰ পৰা ব্যক্তিলৈ হোৱা ইউপিআই লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত কোনো ধৰণৰ মাচুল আৰোপ কৰা নহ’ব। লেনদেনৰ মূল্য যিমানেই নহওক কিয়, ব্যক্তিগত লেনদেন বিনামূলীয়াকৈ অব্যাহত থাকিব। আনহাতে, ২,০০০ টকাৰ অধিক মূল্যৰ ব্যক্তিৰ পৰা ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানলৈ কৰা লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰতহে ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুল আৰোপ কৰা হ’ব।কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ২০০৭ চনৰ পৰিশোধ আৰু নিষ্পত্তি ব্যৱস্থা আইন সংশোধন কৰি নিৰ্দিষ্ট ইলেক্ট্ৰনিক পৰিশোধ পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত কোনো মাচুল প্ৰযোজ্য নহ’ব বুলি জাননী জাৰি কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰিছে। এই সংশোধনে ডিজিটেল লেনদেন অধিক সুলভ আৰু স্বচ্ছ কৰি ৰখাৰ বাবে এক আইনগত ভেটি প্ৰদান কৰিছে।২০২৬ চনৰ ১৪ ছেপ্টেম্বৰত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে এই ব্যৱস্থাৰ অধীনত এখন জাননী জাৰি কৰি ২,০০০ টকা পৰ্যন্ত ইউপিআই লেনদেনত শূন্য ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুল নিৰ্ধাৰণ কৰে।ইয়াৰ পিছত ইউপিআইৰ পৰিচালনা সমিতিৰ আলোচনাৰ ভিত্তিত কাৰ্যকৰী ব্যৱস্থা, মাচুল বিতৰণৰ আৰ্হি আৰু বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ লেনদেনৰ সীমাৰ বিষয়ে ১৫ ছেপ্টেম্বৰত ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিশোধ নিগমেও এখন বিতং বিজ্ঞপ্তি জাৰি কৰে।ব্যক্তিৰ পৰা ব্যক্তিলৈ হোৱা লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত লেনদেনৰ মূল্য যিমানেই নহওক কিয় কোনো মাচুল আৰোপ কৰা নহ’ব। মুঠ ইউপিআই লেনদেনৰ সংখ্যাৰ হিচাপত এনে লেনদেনে ৩৭ শতাংশ আৰু মুঠ লেনদেনৰ মূল্যৰ হিচাপত ৭০ শতাংশ অংশ অধিকাৰ কৰে।কেৱল ২,০০০ টকাৰ অধিক মূল্যৰ ব্যক্তিৰ পৰা ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানলৈ হোৱা লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰতহে ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুল প্ৰযোজ্য হ’ব।২,০০০ টকাৰ অধিক মূল্যৰ ব্যক্তিৰ পৰা ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানলৈ কৰা লেনদেনত ০.৪ শতাংশ হাৰত নামমাত্ৰ ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুল আৰোপ কৰা হ’ব। এই মাচুল বেংক আৰু পৰিশোধৰ আবেদন সেৱা প্ৰদানকাৰীকে ধৰি পৰিশোধ ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত অংশীদাৰসকলৰ মাজত ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা হ’ব।৭৫,০০০ টকা বা তাতকৈ অধিক মূল্যৰ বৃহৎ লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত এই মাচুল প্ৰতিটো লেনদেনত সৰ্বাধিক ৩০০ টকাত সীমাবদ্ধ থাকিব।ৰে’ল সেৱা, দূৰসংযোগ, বীমা, ইন্ধন, কৃষি উপকৰণ আদি অত্যাৱশ্যকীয় খণ্ডৰ ২,০০০ টকাৰ অধিক মূল্যৰ প্ৰতিটো লেনদেনৰ বাবে ৫ টকাৰ নিৰ্দিষ্ট ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুল প্ৰযোজ্য হ’ব।এই নিৰ্দিষ্ট মাচুল ব্যৱস্থাই গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজহুৱা সেৱা আৰু কম লাভৰ উদ্যোগসমূহৰ ব্যয় স্থিৰ কৰি ৰখাত সহায় কৰিব।এই উদ্যোগভিত্তিক শ্ৰেণীসমূহে ইউপিআইৰ ব্যক্তি-ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান লেনদেনৰ মুঠ সংখ্যাৰ প্ৰায় ১৭ শতাংশ আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানলৈ হোৱা ইউপিআই লেনদেনৰ মুঠ মূল্যৰ প্ৰায় ৪৬ শতাংশ অংশ অধিকাৰ কৰে।পাৰস্পৰিক পুঁজি, প্ৰতিভূতি, শ্বেয়াৰ দালাল আৰু ব্যৱসায়ীৰ জৰিয়তে কৰা পৰিশোধৰ ক্ষেত্ৰত ০.০২ শতাংশ হাৰত নামমাত্ৰ ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুল আৰোপ কৰা হ’ব। অৱশ্যে প্ৰতিটো লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত এই মাচুল সৰ্বাধিক ৩০০ টকাত সীমাবদ্ধ থাকিব।এই হ্ৰাস কৰা মাচুলৰ হাৰে সাধাৰণ বিনিয়োগকাৰীসকলক আনুষ্ঠানিক বিত্তীয় বজাৰত অধিক অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিব।ব্যক্তিৰ পৰা ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানলৈ লেনদেনৰ বিশেষ শ্ৰেণীৰ অধীনত ইউপিআইৰ কিউআৰ সংকেতৰ জৰিয়তে প্ৰতিমাহে ১ লাখ টকা পৰ্যন্ত ধন গ্ৰহণ কৰা ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীসকলে সকলো লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰতে বাধ্যতামূলকভাৱে শূন্য ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুলৰ সুবিধা লাভ কৰি থাকিব।এই ব্যৱস্থাই অসংগঠিত খণ্ডৰ পথৰ কাষৰ ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ অনানুষ্ঠানিক ব্যৱস্থাক আনুষ্ঠানিক ব্যৱসায়িক ধন গ্ৰহণৰ ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযোগ কৰিব।
ফলত অসংগঠিত খণ্ডত ডিজিটেল লেনদেনৰ গ্ৰহণযোগ্যতা বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।ইউপিআইৰ এপ সেৱা প্ৰদানকাৰীসকলক কোনো মঞ্চ মাচুল বা গোপন মাচুল আৰোপ কৰাৰ পৰা স্পষ্টভাৱে নিষেধ কৰা হৈছে।ইউপিআইৰ জৰিয়তে কৰা পৰিশোধৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱসায়ীয়ে ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুলৰ বোজা গ্ৰাহকৰ ওপৰত জাপি নিদিয়াটো নিশ্চিত কৰিবলৈ বেংকসমূহক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।ব্যক্তিৰ বিনামূলীয়া ইউপিআই লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত কোনো মাহেকীয়া সীমা, লেনদেনৰ সংখ্যাৰ সীমা অথবা স্তৰভিত্তিক সীমা নাথাকিব।অৱশ্যে বেংক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিশোধ নিগমে নিৰ্ধাৰণ কৰা দৈনিক লেনদেনৰ সীমা বিভিন্ন শ্ৰেণী অনুসৰি ১ লাখৰ পৰা ৫ লাখ টকালৈ হ’ব পাৰে। এই সীমা কেৱল নিৰাপত্তাজনিত বিপদ-সংকট নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা, বাণিজ্যিক মাচুলৰ স্তৰ নহয়।তথ্য বিশ্লেষণ অনুসৰি নতুন ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুল প্ৰৱৰ্তনৰ ফলত মাত্ৰ ৪ শতাংশ ব্যৱসায়িক লেনদেনহে প্ৰভাৱিত হ’ব। কাৰণ অধিকাংশ লেনদেন ২,০০০ টকাৰ সীমাৰ তলত থাকে অথবা শূন্য ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুলৰ ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ী ব্যৱস্থাৰ অধীনত পৰে।ইয়াৰ ফলত ক্ষুদ্ৰ আৰু সৰু ব্যৱসায়ীসকল অতিৰিক্ত ব্যয়ৰ বোজাৰ পৰা সুৰক্ষিত হৈ থাকিব।
ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজত ইউপিআইৰ ব্যৱহাৰ উৎসাহিত কৰাৰ বাবে এক বিশেষ পুঁজি গঠন কৰা হ’ব। এই পুঁজিলৈ সংগৃহীত মুঠ ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুলৰ ৫ শতাংশ আগবঢ়োৱা হ’ব।এই পদক্ষেপৰ জৰিয়তে অধিক ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীয়ে ইউপিআইৰ জৰিয়তে ধন গ্ৰহণৰ সুবিধা লাভ কৰিব। লগতে ইউপিআইৰ নিৰন্তৰ ব্যৱহাৰ উৎসাহিত হোৱাৰ লগতে ভাৰতৰ ডিজিটেল পৰিশোধ ব্যৱস্থাত ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি অধিক দ্ৰুত হ’ব।নতুন ব্যৱসায়িক ৰেহাই মাচুলৰ কাঠামোৱে ইউপিআই ব্যৱস্থাক আৰ্থিকভাৱে স্বাৱলম্বী কৰি তোলাৰ লগতে গ্ৰামাঞ্চল আৰু অৰ্ধ-নগৰীয়া অঞ্চলত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ অধিক সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে উৎসাহ সৃষ্টি কৰিব।ইয়াৰ উপৰি ডিজিটেল পৰিশোধৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিযোগিতামূলক পৰিৱেশ অটুট ৰখাত এই ব্যৱস্থাই সহায় কৰিব। একেসময়তে অধিকাংশ পৰিশোধ যাতে কোনো মাচুল অবিহনে অব্যাহত থাকে, সেইটোও নিশ্চিত কৰা হ’ব।এই সিদ্ধান্ত বিত্ত বিষয়ক স্থায়ী সমিতিৰ পৰামৰ্শৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। সমিতিখনে ইয়াৰ ৩২সংখ্যক প্ৰতিবেদনত ইউপিআই ব্যৱস্থাৰ বাবে এক কাৰ্যকৰী ৰাজহ আহৰণৰ ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত বিশেষভাৱে আলোকপাত কৰিছিল।সমিতিখনে কৈছিল যে ইউপিআই ব্যৱস্থাই আৰ্থিকভাৱে বহনক্ষমতা লাভ কৰাটো নিশ্চিত কৰাৰ বাবে এক কাৰ্যকৰী ৰাজহ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।নতুন ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে একফালে সাধাৰণ ব্যক্তি আৰু ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীৰ ওপৰত মাচুলৰ বোজা নপৰাকৈ ডিজিটেল পৰিশোধৰ ব্যৱস্থা অব্যাহত ৰখা আৰু আনফালে বৃহৎ মূল্যৰ ব্যৱসায়িক লেনদেনৰ পৰা সীমিত ৰাজহ আহৰণ কৰি সমগ্ৰ পৰিশোধ ব্যৱস্থাটোক অধিক শক্তিশালী আৰু বহনক্ষম কৰি তোলাৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে।
